فلزات سنگین:
فلزات سنگین پایدار و غیر قابل تجزیه میباشند. اگرچه بسیاری از آنها در مقدار کم برای چرخههای بیولوژیکی لازم هستند، اما اکثراً در غلظت بالا، سمی میباشند (آلبولینا و همکاران[1]، 2003).
مهترین مواردی که باعث افزایش فلزات سنگین در محیط زیست میشوند عبارتند از:
فعالیتهای انسانی، فرآوری مواد شیمیایی و صنعتی مانند باطریها، کاغذها، سوختهای قایقها و کشتیها، اگزوز اتومبیلها، استخراج معادن، ذوب فلزات، فعالیتهای کشاورزی مثل استفاده از کودهای فسفاته و سموم شیمیایی، مسافرتها، سوزاندن ضایعات، استخراج معادن، فعالیتهای ورزشی مانند تیراندازی (آلبولینا وهمکاران، 2003 ؛ کاردیرلو و ناماسیواما[2].، 2003).
از فلزات سنگین مهم میتوان به سرب و کادمیوم و نیکل اشاره کرد. این عناصر در نارساییهای کبد، ریه، استخوان، جریان خون، قلب، اندامهای حیاتی مانند مغز و کلیه نقش داشته و بر روی هوش افراد نیز تاثیر سوء میگذارند (گوپتا و بهاتاچاریا[3]، 2008).
سرب بهطور معمول در نتیجهی استفاده از سوختهای بنزینی سربدار وارد محیط شهری میشود. در سالهای اخیر به دلیل حذف سرب از بنزین، ورود آن به محیط شهری کاهش چشمگیری داشته است، اما همچنان انباشت پیشین آن در محیط باقی است ( شارکار[4]، 2002 ).
در شرایط طبیعی خاک، به طور معمول دارای غلظتهای پائین کادمیوم است. اما مقادیر قابل توجهی از این عنصر به طرق مختلف، از جمله مصرف کودهای شیمیایی فسفره و لجن فاضلاب به خاک اضافه میشود، که میتواند وارد زنجیرهی غذایی شود ( جکسون و آلووی[5]، 1995 ).
مقدار عناصرسنگین جابجاشده در محیط خاک تابعی از واکنش خاک، میزان رس، مواد آلی و ظرفیت تبادل کاتیونی است (کیمبرلی و ویلیام[6]، 1999). با افزایش واکنش خاک، کربنات و مواد آلی خاک تحرک عناصر سنگین کاهش مییابد ( اسمیت[7]، 1996). خاکهای حاوی کربنات کلسیم آزاد میتوانند کادمیوم و سرب را جذب کرده و از قابل دسترس بودن آن برای گیاه بکاهند (کاالارو و مبرید[8]، 1978). بنابراین خاکهای اسیدی توانایی خیلی کمی نسبت به خاکهای خنثی در جذب و نگهداری کادمیوم از خود نشان میدهند (الفاتا و وادا[9]، 1981). حضور آهک باعث جذب سرب میشود و انتقال سرب به قسمتهای هوایی به سختی صورت میگیرد و اغلب در ریشهی گیاهان متمرکز میشود (کاباتا، 2001).
عناصری برای رشد گیاه ضروری هستند معمولا در گیاه متحرک بوده، اما عناصر سنگین جابجایی کمی داشته و در ریشهها تجمع مییابند. بنابراین میزان کادمیوم، سرب، نیکل و کروم در ریشه حداکثر است (عبادی و همکاران، 1384)
با توجه به خسارات شدید ایجاد شده حذف فلزات سنگین یک فاکتور اساسی برای حفاظت محیطزیست میباشد (گوپتا و بهاتاچاریا، 2008).
اندازهگیری میزان عناصرسنگین در گیاه
جهت اندازهگیری عناصرسنگین نمونهها را به مدت ۴۸ ساعت در داخل آون در دمای 65 درجهی سانتیگراد قرار میدهیم تا نمونهها به وزن ثابت برسند. پس از خشکشدن در هاون پودر میکنیم و از الک 5/0 میلیمتری عبور میدهیم.
دو گرم از هر نمونه خشک شده ریشه و یا ساقه توزین و به لولههای شیشه ای انتقال داده خواهدشد. پنج میلیلیتر اسید نیتریک غلیظ (65%) به آن اضافه میشود و به مدت دو ساعت در دمای 110 درجه سانتیگراد با استفاده از بلوکهای حرارتی هضم خواهدگردید. بلوکهای حرارتی مورد استفاده شرایطی را فراهم میآورد که انتهای لولههای شیشه ای مورد استفاده مسدود بوده و با عبورآب، گازهای خروجی از لولهها تحت تاثیر فرآیند میعان به شکل مایع به سیستم برگشته و امکان خروج از آن را نداشته باشند. پس از گذشت زمان مورد نظر و سردشدن لولهها، یک میلیلیتر آب اکسیژنه (30%) به هر لوله اضافه خواهدگردید و به مدت یک ساعت در دمای 110 درجه سانتیگراد حرارت داده خواهدشد. پس از این زمان و سردشدن مجدد، نمونه با آب مقطر به حجم 50 میلیلیتر رسانده خواهد شد.
غلظت فلزات سنگین در عصاره را با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازهگیری مینماییم.
