چكيده

آفات انباري علاوه بر خسارت كمي، زيانهاي كيفي به محصولات انبار شده وارد مي‎آورند. آلوده شدن گندم انبار شده به مدفوع و جلدهاي لاروي حشرات و كنه‎ها، از بين رفتن عناصر اصلي و ويتامين‎ها، از عوامل مهم كاهش كيفيت گندم مي‎باشند. زيان‎هاي بهداشتي ناشي از فعاليت آفات انباري در سيلوهاي گندم قابل توجه مي‎باشد. تجمع لمبه گندم در گندم انبار شده در سيلو سبب مي‎گردد كه آرد تهيه شده به موهاي بلند لاروهاي اين حشره آلوده گردد و در دستگاه گوارش     مصرف كنندگان اختلالات شديد گوارشي بوجود آورند.

در بررسي آفات انباري سيلوها و انبارهاي غلات در ورامين - گلستان - تهران و كرمانشاه از تاريخ 1/8/80 لغايت 30/1/82 موارد زير مورد توجه و بررسي قرار گرفت و در جداولي كه با فاكتورهاي زير تهيه شده بود:

نوع انبار (سيلوي استوانه‎اي - سوله و انبار روباز ) - ظرفيت - درجه حرارت و رطوبت انبار ، مدت زمان نگهداري در انبار - نوع رقم گندم تحويلي (داخلي و خارجي) - مبداء محصول (داخلي و خارجي) ميزان گندم تحويلي (داخلي و خارجي)، وضعيت محصول در زمان تحويل از قبيل رطوبت - افت محصول - درجه سن‎زدگي - نوع آفت - روش استفاده از آفت‎كش‎ها، نوع و ميزان مصرف آنها ذكر گرديد.

از مجموع آفات انباري جمع آوري شده از سيلوها و انبار‎هاي مورد مطالعه 5 گونه حشره از رديف سخت‎بالپوشان(coleoptera) و دو گونه از رديف پروانه‎ها ((Lepidoptera و دو گونه از كلاس كنه‎ها (Acarina) به عنوان گونه‎هاي غالب در  سيلوها و انبارهاي گندم مورد بررسي مشخص گرديد و طبق پرسشنامه‎هاي تكميل شده توسط 1500 نفر گندمكار از چهار استان كشور (تهران - گلستان - خوزستان و كرمانشاه) 9 فاكتور مؤثر در كاهش ضايعات گندم در زمان انبار نمودن (كم بودن رطوبت گندم - انباشته كردن گندم حداكثر تا 5/1 متر ارتفاع - تهويه شدن انبار - زير و رو كردن گندم در انبار هر چند روز يكبار - حداكثر حرارت 18 درجه سانتيگراد در داخل انبار - خشك بودن محيط انبار - غير قابل نفوذ بودن كف انبار - بوجاري و ضدعفوني) تجزيه و تحليل آماري گرديد و تمامي 9 عامل مؤثر در كاهش ضايعات گندم در زمان انبار نمودن همبستگي مثبت و بسيار معني‎داري (با احتمال 1%) نشان دادند. هم چنين در زمينه داشتن آشنايي گندمكاران با روش‎هاي مبارزه با آفات سن، ملخ و شته‎هاي گندم زياد و با آفات ديگر نظير پروانه‎ها، تريپس، زنبور و مگس‎هاي مضر گندم خيلي كم و يا هيچ بوده است ولي رويهم رفته تعداد گندمكاران موافق با كنترل آفات زيادتر مي‎باشند.

مقدمه

     خسارت كمي و كيفي غلات انبار شده در اثر حمله آفات و نشو و نماي ميكروارگانيسم‎ها و يا به علت افزايش رطوبت و گرما در انبارها و سيلوها مي باشد و لذا تغييرات مهمي در جهت كاهش ارزش غذائي و صنعتي اين محصولات پديد ميايد، چنانچه تركيب شيميائي، رنگ و مزه محصولات دگرگون شده و در نتيجه ارزش تجارتي آنها به شدت كاهش مي يابد و چنانچه شرايط محيطي براي فعاليت آفات فراهم باشد محصول به مدفوع و پوسته‎هاي لاروي حشرات و كنه‎ها و يا به فضولات جوندگان و ساير موجودات زيان‎‎آور آلوده شده و از مرغوبيت آن كاسته ميگردد. دانه‎هاي گندمي كه مورد حمله آفات مختلف قرار مي گيرند در اثر اكسيداسيون و واكنش‎هاي شيميائي مقدار اسيد چرب آزاد آنها افزايش مييابد و در نتيجه محصول ترش مزه مي‏شود، نان پخته شده از آردي كه از گندم آلوده به لمبه گندم به دست آمده و در نتيجه آلوده به موهاي بلند لاروهاي اين آفت است، در دستگاه گوارش مصرف كنندگان اختلالات شديد گوارشي ايجاد ميكند و هم چنين دام‎هائي كه از محصولات آلوده به آفات انباري تغذيه كنند به ناراحتي‎هاي گوارشي و خوني مبتلا ميشوند و كارگراني كه در هواي انبارهائي كه محصولات آفت زده نگهداري ميشوند تنفس ميكنند اغلب به عوارض تنفسي و آلرژيهاي پوستي دچار ميشوند. علاوه بر حشرات، برخي از موش‎هاي خانگي و انباري گاهي بطور غيرمستقيم بهداشت انساني را به مخاطره مياندازند و در واقع اين موش‎ها حامل ميكروب هاي بيماريهاي واگيردار هستند، چنانچه به بيماري‎هاي عفوني سالمونلوز (salmonelloses) مبتلا باشند، مواد انباري آلوده به فضولات و ادرار  اين موش‎ها باعث تب، اسهال و درد شديد شكم در اشخاص مصرف كننده از اين مواد انباري ميگردد.­ (10، 9، 6، 3، 2، 1)

در قالب طرح بررسي ضايعات گندم طي بازديد‎هاي بعمل‎آمده از سيلوها و انبارهاي گندم استانهاي تهران، گلستان و كرمانشاه نكات زير مورد توجه بوده است.

1-      مشخصات سيلو و انبار از نظر نوع (سيلوي استوانه‎اي، سوله و فضاي باز) ظرفيت، درجه حرارت و رطوبت سيلو و يا انبار

2-       رقم گندم تحويلي اعم از داخلي و خارجي – ميزان گندم تحويلي اعم از داخلي و خارجي و مدت زمان نگهداري محصول در سيلو

3-       افت مفيد و غير مفيد گندم و درجه سن زدگي

4-      نوع آفت انباري و تعيين نام علمي آنها

5-       نوع آفت كش مصرفي و روش استفاده از آنها در سيلوهاي استوانه‎اي، سوله و فضاي باز در استانهاي تهران، گلستان و كرمانشاه

روش كار

    پس از بررسي منابع علمي داخلي و خارجي، اعم از كتاب‎ها و مقاله‎هائي كه توسط متخصصين ارائه شده است، بازديد از سيلوهاي گندم كرج- تهران – ورامين و استانهاي گلستان و كرمانشاه از آبان ماه 1380 آغاز گرديد و فرم دو صفحه‎اي تهيه شده  به ترتيب زير: براي هر يك از سيلوهاي مورد بازديد تكميل ميگرديد.

I- محل و تاريخ بازديد         

1- نام استان و شهرستان 

2- تاريخ بازديد                     

II – وضعيت انبار

1-     نوع انبار (فضاي باز، سوله، و سيلوي استوانه‎اي)

2-    ظرفيت انبار                  

3-    درجه حرارت انبار                         

4-    رطوبت انبار                                

III - مدت زمان نگهداري

1-    در فضاي باز                                                      

2-    در سيلوي استوانه‎اي

3-    سوله‎                                                              

IV - نوع رقم گندم تحويلي

1-    (داخلي و فضاي باز)

2-    خارجي

V – مبداء محصول

داخلي (با ذكر محل)         خارجي (با ذكر محل)

VII- ميزان رطوبت  محصول در زمان تحويل  5 % 10%  15 % 30% 35%

گندم داخلي                  O        O        O     O     گندم خارجي 

VIII – افت محصول  مفيد   غير مفيد           

            گندم داخلي       O                      O                      گندم خارجي

IX- درجه سن‎زدگي (1%-2%-3%-4%-5%-6%)

             گندم داخلي                                           گندم خارجي

X- نام فارسي و علمي آفت

XI- نوع آفت كش مصرفي

XII – روش استفاده از آفت كش در (سيلوي استوانه‎اي – سوله و فضاي باز)

بمنظور بررسي ميزان آلودگي و تعيين گونه‎هاي آفات موجود در سيلوها، از هر يك از گندم‎هاي ذخيره شده در سوله- سيلوي استوانه‎اي و فضاي باز حدود 500 گرم در كيسه‎هاي نايلوني جداگانه ريخته مي شد و پس از انتقال به آزمايشگاه مورد بررسي دقيق قرار مي گرفت. نمونه برداري توسط كارگرها از ماشين‎هاي حمل گندم توسط بامبو انجام مي‎شد.

براي تعيين افت مفيد در ميزان 100 گرم گندم، گندم‎هاي شكسته، بادزده و سبك را وزن كرده و درصد افت مفيد تعيين و همچنين براي تعيين ميزان افت غير مفيد، 100 گرم گندم را وزن كرده و سپس بذور علف‎هاي هرز، كاه وكلش را جدا كرده و پس از وزن كردن درصد افت غيرمفيد آن مشخص ميگرديد.

روش تشخيص سن‎زدگي: با مشاهده محل فرو كردن خرطوم سن و تغيير رنگ گندم در اثر تزريق بزاق سن و همچنين قراردادن گندم در بين دو انگشت و فشار دادن آن كه بصورت پودر در مي‎آيد.

بحث و نتيجه

1- بازديد از سيلوهاي شهرستانهاي كرج – ورامين – تهران – گلستان و كرمانشاه

سيلوي گندم شهرستان كرج

اين سيلو در جنوب شهرستان كرج واقع شده است و در سال 53-1352 ساخت آن شروع گرديده و در سال 1359 به اتمام رسيده و با ظرفيت 255-258 هزار تن شروع بكار كرد. ظرفيت سيلوي استوانه‎اي آن 80 هزار تن، سوله سرپوشيده زماني كه از كيسه استفاده شود 45 هزارتن و زماني كه گندم بصورت فله انبار گردد داراي ظرفيت 15 هزارتن مي باشد. انبار روباز به تعداد 6 عدد كه 4 عدد با ظرفيت 25 هزارتن و 2 عدد ديگر با ظرفيت 30 هزارتن مي باشد و در سيلوي كرج تا 50 درصد گندم خارجي تحويل گرفته مي‎شود كه بيشتر از استراليا و آرژانتين مي باشد. وگندم‎هاي داخلي اكثراً از مناطق شهريار، قلعه حسن‎خان، اطراف كرج و قشلاق قزوين تأمين مي گردد كه بيشتر از رقم‎هاي قدس، روشن، كرج 1و2 و سرداري ميباشد.

زمان تحويل گندم به سيلو، رطوبت آن اندازه‎گيري مي‎شود و گندم‎هاي داخلي تا ميزان رطوبت 10% و گندم‎هاي خارجي كه اكثراً آرژانتيني است تا 13% تحويل گرفته مي‎شود.

گندم‎هائي كه از خارج كشور از طريق بندر مي‎آيد در داخل سيلوي استوانه‎اي ذخيره سازي مي‎شود. از انبار سوله در مواقع اضطراري استفاده مي‎شود و معمولاً باسم مالاتيون و با استفاده از دستگاه مه‎پاش ضدعفوني انبار قبل از ذخيره سازي صورت مي گيرد (در سال جاري از سموم فن والرايت و كلرپريفوس استفاده گرديد). در سيلوهاي استوانه‎اي تا 2 ماه گندم باقي ميماند و سپس براي كارخانه ارسال مي گردد و بايستي حرارت سيلوها حدود 24-25 درجه سانتيگراد ثابت نگهداشته شده ولي عملاً زماني كه حرارت كندو به حدود 36-37 درجه سانتيگراد ميرسد سريعاً كندو تخليه مي‎شود. در سيلوهاي روباز گندم 7 تا 8 ماه نگهداري مي‎شود و با لودر بارگيري مي‎شود. و مشكل اصلي اين سيلوها نفوذ آب و رطوبت از درزهاي چادر ميباشد.

آفات جمع‎آوري شده از نمونه‎هاي مورد مطالعه لمبه گندم Trogoderma granarium ، شپشه غلات Orysaephilus surina mensis و كنه‎ آرد Acarus siro گزارش گرديد و ميزان آلودگي در گندم انبار شده در زير چادر بيشتر بوده است و در سيلوها مدت توقف گندم خيلي كوتاه است و مرتباً خارج و به كارخانه‎هاي آرد سازي فرستاده مي‎شود.

روش كنترل آفات

در گندم‎هاي انبار شده در زير چادر تعداد 2-4 قرص فستوكسين به ازاء هر تن گندم ولي در انبار استوانه‎اي تعداد 12 قرص به ازاء هر تن گندم استفاده مي‏شود (قرص گذاري در زير چادر قبلاً از بالا و با سوراخ كردن چادر صورت مي‎گرفت ولي اكنون از پايين و بدون سوراخ كردن چادر صورت    مي گيرد). سم از طريق قرص گذاري حداكثر تا 2 ماه دوام دارد و پس از آن مجدداً قرص گذاري صورت مي گيرد. براي دور كردن جوندگان از جمله موش از طعمه  مسموم استفاده مي‎شود           (2 كيلوگرم گندم، فسفور دو زنگ يك قاشق غذا خوري و مقدار كمي روغن مايع جهت چسبيده شدن ذرات فسفور دو زنگ به گندم). به اين ترتيب كه اطراف سيلوهاي روباز كه چادر روي آنها كشيده شده ريخته مي‎شود.

سيلوي گندم شهرستان ورامين

اين سيلو نزديك شهر ورامين واقع شده و بيشتر جهت نگهداري و نقل و انتقال محصول گندم مناطق اطراف تهران مورد استفاده قرار ميگيرد و با ظرفيت 12 هزار تن از نوع سيلوهاي استوانه‎اي و بصورت كندو كنار هم قرار دارند در اين سيلو با توجه به مصرف بالاي استان، گندم به مدت طولاني انبار نمي‎گردد ( حداكثر 5 تا 6 ماه).

ميزان سن‎زدگي در گندم‎هاي خارجي 5/1% ، در گندم‎هاي داخلي 3 تا 4% بوده است – رطوبت 10% آفت مفيد 10% و غيرمفيد 7% بوده است.

حشره انباري جمع‎آوري شده لمبه گندم Trogoderma  granarium و كنترل آفت با استفاده از قرص‎هاي فستوكسين در داخل سيلوهاي كندوئي انجام مي‌شود.

سيلوي گندم استان گلستان ( شهرستان كاليكش)

    اين سيلو در شهرستان كاليش واقع شده و با ظرفيت 50 هزار تن و از نوع سيلوهاي كندوئي      مي باشد. در اين سيلو گندم از شهرستانهاي مختلف استان تحويل اين سيلو مي گردد و هم‎چنين گندم خارجي بيشتر از كانادا تحويل گرفته مي‎شود.

از 10 نمونه 100 گرمي گندم كه از سيلوي گاليكش مورد مطالعه قرار گرفت درصد سن زدگي و افت مفيد و غير مفيد و آفات انباري جمع‌آوري شده آن به قرار زير بوده است. 

آفات حشره‌اي: Sitophilus granarius, Rhizoperta domenica

سيلوي گندم تهران ( شهيداسدا…زاده)

اين سيلو در جنوب شرق تهران واقع شده است و يكي از بزرگترين سيلوهاي كشور مي باشد كه ظرفيت آن در كندوها 64000 تن مي باشد و در مواقع ضروري از چند عدد سوله كه در كنار مخازن وجود دارد جهت نگهداري موقت گندم استفاده مي‎شود. كندوها بصورت 7 رديف 31 عددي در كنار هم واقع شده و چون گندم به مدت طولاني در اين انبار نگهداري نمي‎شود (حداكثر 3 تا 4 ماه)، از نظر كنترل حرارت مشكلي وجود ندارد و با جابجائي گندم از يك كندو و به كندوي ديگر كنترل      مي گردد.

به جزء گندم دروم مابقي ارقام را در سيلوي تهران تحويل مي گيرند ولي گندم دروم در سيلوي كرج جهت مصرف در صنعت ماكاروني تحويل گرفته مي‎شود. مبداء گندم‎هاي خارجي استراليا، آرژانتين، كانادا و فرانسه مي باشد و مبداء گندم‎هاي داخلي، اطراف تهران و شهرستان هاي نزديك به تهران مي باشد و گاهي هم گندم سيلو به سيلو مي‎شود. نمونه‎برداري هنگام تحويل گندم به سيلو صورت مي گيرد و تحويل آزمايشگاه كنترل كيفيت مي گردد.

مشخصات گندم تحويلي                افت مفيد (گندم بادزده ، شكسته و سبك)10%

                                                            افت غير مفيد (بذر علف هرز – پوشال- خاك)7%

افت مفید معمولاً كمتر از قيمت معمولي گندم از گندم‎كار خريداري مي‎شود و افت مفيد هم با قيمت جداگانه‎اي با كشاورز محاسبه مي گردد. ميزان سن‎زدگي تا 3%  و رطوبت تا 12% مورد نظر    مي باشد.

آفاتي كه در سيلو احتياج به كنترل دارد عبارتند از: Sitophilus granarius, Trogoderma granarium, Rhizoperta dominica, Orysaephilus surinamensis, Tribibolium castaneun  که با استفاده از قرص فستوكسين صورت مي گيرد و ضد عفوني انبار  با استفاده از سم ديازينون به نسبت دو در هزار انجام مي گردد.

با نمونه‌برداري از گندم‌هاي داخلي (اطراف تهران) افت مفيد و غير مفيد آن 5/13% بوده است.

سيلوي گندم كرمانشاه

استان كرمانشاه يكي از استانهاي غله خيز كشور است و سطح توليد گندم در سال 1381 بالغ بر 650000 تن بوده است و رقم‎هاي مختلف گندم از جمله رقم سرداري كشت مي‎شود كه بالاترين ميزان توليد را دارا مي باشد. اين سيلو در سال 1320 توسط دو كشور آلمان و روماني ساخته شده است و گنجايش 9 سيلوي اين استان مجموعاً  205000 تن مي باشد. علاوه بر گندم داخلي از كشورهاي آرژانتين و فرانسه نيز گندم در اين سيلو نگهداري مي‎شود. سيستم بوجاري در اين سيلوها حذف و در كارخانه بوجاري صورت مي گيرد.

گندم در اين سيلو با حداكثر:  

افت مفيد 10% - افت غيرمفيد7% - سن‎زدگي 2% و ميزان رطوبت مجاز گندم 12% تحويل گرفته مي‎شود.

و در مورد سياهك گندم نبايد آلودگي از 4 در هزار بيشتر باشد. اگر همراه گندم تحويلي تا ميران 16% جو وچاودار باشد در سيلو تحويل گرفته مي‎شود.

به منظور بررسي ميزان درصد سن‎زدگي و به صورت تصادفي 100 دانه گندم با سه تكرار از هر يك از رقمهاي سرداري اطراف كرمانشاه)، رقم خارجي سيلوي مركزي، رقم محلي سيلوي مركزي (نمونه از بالاي سيلو) و رقم خارجي (نمونه از ورودي سيلو) انتخاب و به دقت دانه‎هائي كه سن از آنها تغذيه كرده بود و آثار آن بر روي دانه گندم بصورت تغيير رنگ در محل فرو كردن خرطوم يا چروكيده شدن دانه نمايان است بررسي و آمار آن در جدول مربوطه ثبت گرديد. بررسي‎ها نشان داد درصد سن‎زدگي در رقم سرداري 2% تا 4% ، در رقم خارجي (سيلوي مركزي) حداكثر 1% و در رقم محلي نيز 2% تا 4% بوده است. ميزان افت مفيد و غير مفيد آن با وزن 100 گرم گندم با سه تكرار از هر يك از رقم هاي فوق مشخص گرديد و ارقام حاصله نشان داد كه در رقم‎هاي داخلي، حداكثر افت مفيد 2/6 گرم و غير مفيد 36/7 گرم و در رقم‎هاي خارجي، حداكثر افت مفيد 2/10 گرم و غير مفيد 2/4 گرم بوده است.

II- طبق پرسشنامه‎هاي تهيه شده توسط 1500 گندمكار از چهار استان كشور (تهران - گلستان - خوزستان و كرمانشاه) طي سال‎هاي 82-81 نكات زير مورد توجه قرار گرفت.

الف - هر يك از شرايط زير در زمان انبار نمودن گندم تا چه حد در كاهش ضايعات گندم مؤثر است.

كم بودن رطوبت گندم، انباشت گندم حداكثر تا 5/1 متر ارتفاع، تهويه شدن انبار، زيرورو كردن گندم در انبار هر چند روز يكبار، حداكثر حرارت 18 درجه سانتيگراد در داخل انبار، بوجاري قبل از انبار كردن، ضد عفوني قبل از انبار كردن، خشك بودن محيط انبار و غيرقابل نفوذ بودن كف انبار.

جدول 1- آمار توصيفي پرسشنامه عمومي توليد كننده (گندمكار)

جدول 2- ضرايب همبستگي Spearman بين هفت عامل مؤثر در كاهش ضايعات گندم در زمان انبار نمودن

** معني دار در سطح 1 درصد

بر طبق جدول شماره 2 تمامي هفت عامل مؤثر در كاهش ضايعات گندم در زمان انبار نمودن همبستگي مثبت و بسيار معني‎داري (با احتمال 1%) نشان مي‎دهد.

جدول 3-  آمار توصيفي پرسشنامه عمومي توليد كننده (گندمكار)

جدول 4- ضرايب همبستگي Spearman بين سه عامل مؤثر در كاهش ضايعات گندم در زمان انبار نمودن

** معني دار در سطح 1%

بر طبق جدول 4 عوامل بوجاري قبل از انبار ، ضد عفوني قبل از انبار و بوجاري و ضدعفوني قبل از انبار كردن با همديگر همبستگي  بسيار معني‎داري (با احتمال 1%) نشان مي‎دهد.

طبق آمار حاصله از پرسشنامه گندمكاران در زمينه داشتن آشنايي با روش‎هاي مبارزه با آفات سن و ملخ‎هاي مضر گندم - سوسكهاي قهوه‎اي- مگس‎ها - شته‎ها - تريپس‎ها و پروانه‎هاي زيان آور گندم نتايج زير حاصل گرديده است.

جدول 5- ميزان درصد آشنايي گندمكاران از نظر مبارزه با آفات عمده گندم

(افراد پاسخگو به صورت اعداد درصد)

از آمار فوق استنباط مي‎شود كه آشنايي گندمكاران از نظر روش مبارزه با آفات سن، ملخ و شته‎هاي گندم زياد ولي با آفات ديگر نظير پروانه‎ها، تريپس، زنبور و مگس‎هاي گندم خيلي كم و يا هيچ بوده است و رويهم رفته تعداد گندمكاران موافق با كنترل آفات زيادتر مي‎باشند.

منابع

1-      اسماعیلی، مرتضی و میرکریمی، اسداله و آزمايش فرد، پروانه - 1382- حشره‎شناسي كشاورزي انتشارات دانشگاه تهران. (2073) - چاپ ششم – صفحه 550.

2-      باقري زنوز، ابراهيم. 1365 - سخت بالپوشان زيان آور محصولات غذايي و صنعتي (جلد اول)، مركز نشر سپهر، صفحه 309.

3-      باقري زنوز، ابراهيم، 1374- تكنولوژي نگهداري محصولات كشاورزي - انتشارات دانشگاه تهران (A 228)، صفحه 341.

4-      حقاني، مصطفي و فتحي پور، يعقوب، 1381- آستانه حداقل حرارت و مجموع نياز حرارتي براي دو آفت انباري پسته (شب پره هندي و شب پره خرنوب)- پانزدهيمن كنگره گياهپزشكي ايران - صفحه 139.

5-      دواچي، عباس - 1341- داروهاي حشره‎كش، انتشارات دانشگاه تهران (153)، صفحه 517.

6-      صبوري، عليرضا، 81-80 - گزارش پيشرفت كار طرح علمي - كاربردي مسائل گندم آرد و نان كشور.

7-      طاهري، محمد صادق، ‌1370- ميزان تأثير پودر سيليس در كنترل شيشه گندم                (Stiophilus granarius) مجلة موسسه تحقيقات آفات و بيماريهاي گياهي،‌ جلد 59، شماره‎هاي 1 و 2 - صفحات 79-83.

8-      طاهري، ‌محمد صادق، ‌1372، تاثير حرارت به عنوان يك عامل مبارزه با شپشه آرد         (Tribolium confusum).

9-      Balachowsky, A et Messnil. L. 1939. Les inscets nuisibles aux Plantes Cultivees. Paris,. pp 1713-1860.

10-   Cotton, R.T. 1963. Pests of stored grain and grain products. Rev. ed. Minneapolis, Minn. Burgess. pp 18.

11-   Harada, T. 1962- study on a new fumigant (phostoxin), Tokoyo, Pest Laboratory food Res. Inst. Dep. Agric. Fores. pp 59.

12-   Howe, R. W. 1989. The biology of two common specits of oryzaephilus. Ann. Biol. No, pp 44, 36.

13-   Lindgren, D.L. and vincent, L. E. 1986-Relative toxicity of hydrogenphosphid to various stored product insects. J. stored prod-Res. 2: 141-146.

14-   Roth, H. and Richardson, H. H. 1965. Tolerance of some important vegetables to methylbromide fumigant and hot water treatments. J. econ. Ent. 58: 1086-1089.

سپاسگزاري

اين تحقيق يكي از پروژه‎هاي طرح بررسي ضايعات گندم در توليد و مصرف مي‎باشد كه به عنوان طرح ملي در دانشگاه تهران در حال اجرا است كه بدينوسيله از شوراي پژوهش‎هاي علمي كشور و معاونت محترم پژوهشي دانشگاه و مجري محترم طرح بررسي ضايعات گندم در توليد و مصرف تشكر و قدرداني مي‎شود. و همچنين از خانم‎ها مهندس زهرا حسيني و مهندس عاصفه اللهوردي و آقاي مهندس خالو باقري كارشناسي گروه گياهپزشكي كه در اين طرح همكاري داشته‎اند تشكر مي‎گردد.

پروانه آزمايش‎فرد

گروه گياهپزشكي، دانشكده كشاورزي، دانشگاه تهران